Μια εποχή, μια ταινία, ένας αγωνιστής και …το Μπαλτακιστάν (β΄ μέρος)

Ο Γρηγόρης Λαμπράκης, ο ...επικίνδυνος

Ξεκινώντας από το σοκ όταν δυο στενά πάνω από τη μάντρα της Οσίας Ξένης (του Μπλόκου της Κοκκινιάς) στη Νίκαια ένας μαθητής της Γ΄ λυκείου με ρώτησε με πολλή απορία: -Τελικά, δάσκαλε, ο Χίτλερ ήταν κομουνιστής ή φασίστας;άρχισα να προσαρμόζομαι πιο γρήγορα στο τηλεοπτικό περιβάλλον στο οποίο ζω χωρίς τη θέλησή μου και παρά την αντίστασή μου σε αυτό και γι’ αυτό θα αναπαραγάγω εδώ σε συνέχειες, για να μπορεί να τη διαβάσει ο τηλεμαθητής, μια συνέντευξη που έδωσε στην ΑΥΓΗ της Κυριακής της 23ης Δεκεμβρίου 2012 ο σκηνοθέτης Στέλιος Χαραλαμπόπουλος για την ταινία που ετοιμάζει για τον Γρηγόρη Λαμπράκη. Επειδή ο Λαμπράκης δεν είναι πλατεία μήτε δρόμος, διαβάστε τη συνέντευξη του σκηνοθέτη για τον αγωνιστή της ειρήνης.

Εδώ ολόκληρη η συνέντευξη:http://archive.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=738869

Το β΄μέρος ακολουθεί:

* Τον ερχόμενο Μάιο συμπληρώνονται πενήντα χρόνια από τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη. Ποιο ήταν το προσωπικό έναυσμα για να ξεκινήσεις την ταινία; Προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι όλα αυτά τα χρόνια κανείς κινηματογραφιστής δεν είχε ασχοληθεί με το θέμα, εκτός, βέβαια, από τις «100 ώρες του Μάη» των Δήμου Θέου – Φώτου Λαμπρινού, που γυρίστηκαν «εν θερμώ», από μια ομάδα κινηματογραφιστών που έφυγε από την Αθήνα για τη Θεσσαλονίκη αμέσως μόλις έγινε γνωστή η δολοφονική επίθεση στον Λαμπράκη…

H δολοφονία του Λαμπράκη πυροδότησε αμέσως ευρύτατες πολιτικές εξελίξεις, ουσιαστικά έφερε τα πάνω κάτω στο μετεμφυλιακό ελληνικό κράτος. Είναι απορίας άξιον πώς ένα γεγονός, ένα «συμβάν» σύμφωνα με τους ιστορικούς, έδρασε τόσο καίρια και καταλυτικά, τη στιγμή που οι αγώνες μιας εικοσαετίας για ειρήνη, δημοκρατία και αμνηστία δεν είχαν φέρει αποτέλεσμα μέχρι τότε – μην ξεχνάμε πως μόλις ενάμιση χρόνο πριν έχουν προηγηθεί οι φοβερές εκλογές βίας και νοθείας του 1961.΄Η, για να είμαστε πιο ακριβείς, η “μακρόσυρτη διάρκεια” των κοινωνικών αγώνων και οι “βραδείες διαδικασίες” της πολιτικής συνειδητοποίησης φάνταζαν ατελέσφορες σε σχέση με την έκρηξη που δημιούργησε το συμβάν της δολοφονίας.

* Τι είναι λοιπόν αυτό που καθιστά το «συμβάν» Λαμπράκη τόσο ξεχωριστό;

Ναι, για μένα τίθεται το ερώτημα ποια είναι τα στοιχεία που συνδράμουν για να χρωματιστεί η ιστορία κατ’ αυτό τον τρόπο; Ποια είναι αυτή η προσωπικότητα που μέσα από τον δίαυλο του ατομικού συμπυκνώνει τόσο ιδανικά το συλλογικό φαντασιακό; Και ακόμη, ποια είναι αυτή η χρονική συγκυρία που τελικά θα προσδιοριστεί, τόσο εμφατικά, από αυτό που σήμερα αποκαλούμε “Υπόθεση Λαμπράκη”; Από την άλλη μεριά, έξω από την ταινία, αλλά σαφώς γενεσιουργός αιτία είναι το ερώτημα: Τι θα είχε συμβεί αν το τρίκυκλο δεν είχε βρει τον στόχο του; Νομίζω αρκετά ερεθιστικό ερώτημα για να ξεκινήσεις μια ταινία…
* Πώς μπορεί να προσεγγίσει ένας δημιουργός μια τόσο φορτισμένη πολιτικά υπόθεση «αποστασιοποιημένα», «αντικειμενικά»; Στους αντίποδες, η «στρατευμένη» προσέγγιση δεν νομίζω ότι μπορεί να σταθεί με αξιώσεις, ούτε να είναι γόνιμη… Επομένως, ποιος είναι τελικά ο δρόμος για έναν δημιουργό που ασχολείται με αυτά τα θέματα;

Να θυμίσω πρώτα τα αυτονόητα, πως κάθε ταινία ντοκιμαντέρ είναι ταυτόχρονα και μια ταινία μυθοπλασίας στον βαθμό που προϋποθέτει τη γνωστική, εμπειρική και συναισθηματική σκευή του δημιουργού της. Υπό αυτή την έννοια, στράτευση και αποστασιοποίηση ορίζουν μια «στάση» εμπλοκής του δημιουργού/παρατηρητή απέναντι στο ιστορικό υλικό (κείμενα, φωτογραφίες, ταινίες, ηχητικά ντοκουμέντα, μαρτυρίες). Δεν μπορείς να σταθείς ουδέτερος απέναντι σ’ αυτό το υλικό. Ψάχνεις, αλλά σίγουρα κάτι ψάχνεις. Ψάχνω να εντάξω τον άνθρωπο Λαμπράκη μέσα στο ιστορικό πλαίσιο της εποχής. Ψάχνω να δω ποιο είναι το δούναι και λαβειν ανάμεσα στο άτομο και την κοινότητα. Για παράδειγμα, συλλογική απόφαση ήταν η Μαραθώνια Πορεία, αλλά ο Λαμπράκης την πραγματοποιεί. Καραδοκεί εδώ η ευκολία της στράτευσης: το αγωνιστικό φρόνημα, τα ιδανικά από τα οποία εμφορείται ο Μαραθωνοδρόμος, αλλά καιροφυλακτεί και η ευκολία της απόστασης, του αποχρωματισμού μέσα από το στοιχείο της παλικαριάς, του εκρηκτικού και ατίθασου χαρακτήρα. Η χρονική απόσταση από τα γεγονότα πάντως δεν είναι σίγουρο πως διασφαλίζει τον πάγο και όχι τη φωτιά της Ιστορίας. Νομίζω πως το τελικό αποτέλεσμα και όχι οι προθέσεις θα καταστήσουν τελέσφορο ή μη το εγχείρημα.
* Ο Λαμπράκης δολοφονήθηκε από την κληρονομημένη από την Κατοχή παρακρατική νεοναζιστική Ακροδεξιά (σε συνεργασία με κρατικούς παράγοντες βέβαια, σε μια εποχή ανόδου της Αριστεράς), και σήμερα που οι κληρονόμοι των Γκοτζαμάνηδων έχουν μπει στη Βουλή και χτυπούν παντού, από απλούς πολίτες, μετανάστες αλλά και βουλευτές, ποιοι είναι οι πολιτικοί συνειρμοί που δημιουργούνται σε σένα, έναν ευαισθητοποιημένο πολίτη – δημιουργό;

Είναι αλήθεια πως το καρκίνωμα του δωσιλογισμού εξέθρεψε το παρακράτος, που κορυφαία ενέργειά του ήταν η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο «Σύνδεσμος Αγωνιστών και Θυμάτων Εθνικής Αντιστάσεως Βορείου Ελλάδος», που είχε φτιάξει ο καταδικασμένος ως δωσίλογος Ξενοφών Γιοσμάς και στελέχη του ήταν ο Γκοτζαμάνης και οι άλλοι παρακρατικοί, συνεργαζόταν στενά με την αστυνομία της εποχής. Ο «Οικοδομικός Συνεταιρισμός της Άνω Τούμπας ο Μέγας Αλέξανδρος» που είχε φτιάξει η παρακρατική οργάνωση, υποσχόταν στα μέλη του οικόπεδα στην περιοχή, με άλλα λόγια ήταν συγκοινωνούντα δοχεία το “εθνικό φρόνημα” και το οικονομικό συμφέρον. Με αυτόν τον τρόπο ο Γιοσμάς εξασφάλιζε τη συνεργασία και έδενε την υπακοή των μελών της οργάνωσής του. Καταδρομικές επιχειρήσεις εναντίον γραφείων της Αριστεράς, αντισυγκεντρώσεις, ξυλοδαρμοί και προπηλακισμοί δημοκρατών κ.ο.κ.

* Και σήμερα;

Οι παρακρατικές μέθοδοι παραμένουν ίδιες σε κάθε εποχή. Αλλάζει στην εποχή μας η δεξαμενή των μελών… Λειτουργεί γι’ αυτήν η οικονομική κρίση και η βίαιη περιθωριοποίηση εκατοντάδων χιλιάδων νοικοκυριών. Και πάλι σήμερα ένας εθνοκάπηλος λόγος έρχεται να «επενδύσει» την οικονομική δυσπραγία. Νομίζω πως στις μέρες μας ένα πολύ μικρό κομμάτι αναφέρεται συνειδητά στον δωσιλογισμό και τη ναζιστική ιδεολογία. Οι περισσότεροι σπρώχνονται από απελπισία -και από αδυναμίες της Αριστεράς- προς τέτοιες πολιτικές επιλογές. Αλλά οι ακραίες συνθήκες μπορεί αργά ή γρήγορα να τους οδηγήσουν να ενστερνιστούν και τα ιδεολογικά προτάγματα αυτού του χώρου.
* Οι Λαμπράκηδες, που γεννήθηκαν μετά τη δολοφονία σαν μαζικό κίνημα της νεολαίας,
συνεισέφεραν στη μεγάλη πολιτιστική άνθηση της περιόδου εκείνης, μέχρι την 21η
Απριλίου. Ήταν βέβαια μια σύνθετη και ιστορικά πυκνή περίοδος, που δεν έχει μελετηθεί και εξηγηθεί επαρκώς…

Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη έφερε τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που σκόπευαν οι εμπνευστές της. Η οργή του κόσμου ξεχείλισε, έσπασε το κλίμα της τρομοκρατίας και η νεολαία μέσω της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη έγινε υποκείμενο της Ιστορίας. Η σύντομη άνοιξη της δεκαετίας του ’60 έρχεται μετά τη δολοφονία του Λαμπράκη. Η μέρα της κηδείας του είναι ταυτόχρονα -κυριολεκτικά και μεταφορικά- και η ημερομηνία γέννησης των Λαμπράκηδων. Το σύνθημα «Κάθε νέος και Λαμπράκης», που κυριάρχησε στην κηδεία, ήταν αυθόρμητο, από τη νεολαία που βρέθηκε εκεί. Τα στελέχη της οργανωμένης Αριστεράς αρχικά αιφνιδιάστηκαν. Το καινούργιο που φέρνει αυτή η οργάνωση της νεολαίας σε σχέση με προηγούμενες είναι το στοιχείο του πολιτισμού: Λέσχες ανάγνωσης, συναυλίες, προβολές, παραστάσεις, εκθέσεις φυτρώνουν σε όλη την ελληνική επικράτεια.

* Καθώς σήμερα επείγει να αντλήσουμε συμπεράσματα για το «τώρα», τι μπορεί να

διδαχθούμε από αυτό το κίνημα πολιτισμού που ανακόπηκε βιαίως;

Βλέποντας από απόσταση τα πράγματα, θα τολμούσα να πω ότι η πολιτισμική αφύπνιση ήταν που καθόρισε την πολιτική δράση. Και η απριλιανή χούντα σ’ αυτό στόχευσε, στην εκτροπή, την αλλοίωση του πολιτισμικού πεδίου. Και οφείλουμε να αναλογιστούμε σήμερα, μπροστά στα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε, πως η επανάκτηση του κράτους πρόνοιας θα κατορθωθεί σε συνδυασμό με τις νέες αντιλήψεις που θα δημιουργηθούν ως προς τη συλλογική μας ταυτότητα. Εννοώ, με άλλα λόγια, πως παιδεία, υγεία, εργασιακή ασφάλεια δεν μπορούν να υπάρξουν χωρίς μια νέα πολιτισμική πνοή. Πρέπει πρώτα να οραματιστούμε τον κόσμο που θέλουμε και μετά να τον φτιάξουμε.

* Η ταινία αυτή γυρίζεται χωρίς οικονομική ενίσχυση από πουθενά. Πώς τα καταφέρνετε;

Χάρη στην προσφορά δουλειάς από μια ομάδα συνεργατών, στους οποίους είμαι ευγνώμων. Είναι ο Θάνος Λαμπρόπουλος στην παραγωγή, ο Αλέξανδρος Αλεξανδρόπουλος στην οργάνωση της παραγωγής, ο Δημήτρης Κορδελάς στη φωτογραφία, ο Κωνσταντίνος Τσιχριτζής στο μοντάζ, ο Θάνος Ψυχογυιός που είναι βοηθός σκηνοθέτη και ο Γεράσιμος Βάκρος στην έρευνα στην περιοχή της Αρκαδίας. Επίσης, ιστορικοί σύμβουλοι για την ταινία είναι ο Ηλίας Νικολακόπουλος, η Ιωάννα Παπαθανασίου και ο Στράτος Δορδανάς.

Advertisements

About Αντώνης Μιχαηλίδης

Ο υποφαινόμενος έχει τη βάση του στις υπώρειες της Πάρνηθας, αγωνιά για την απουσία των θεσμών στην Ελλάδα και για την προϊούσα παρακμή των πάντων στη χώρα μας.
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s